Nếu được hỏi quê hương của loài người nằm ở đâu, câu trả lời dường như quá hiển nhiên: Trái Đất.

Toàn bộ những bằng chứng hiện có về quá trình tiến hóa của con người đều chỉ về hành tinh này. Homo sapiens xuất hiện trên Trái Đất, tổ tiên của chúng ta tiến hóa trên Trái Đất và mọi nền văn minh mà con người từng biết đến cũng hình thành tại đây.

Nhưng nếu không dừng câu hỏi ở nguồn gốc của con người, mà tiếp tục quay ngược đồng hồ thêm hàng tỷ năm để hỏi về nguồn gốc của sự sống đã cuối cùng dẫn đến con người, câu chuyện trở nên phức tạp hơn nhiều.

Ngày càng có nhiều nghiên cứu đặt ra một khả năng đầy kích thích: những dạng sống nguyên thủy nhất hoặc các hệ thống hóa học tiền thân của chúng có thể đã hình thành ở một thế giới khác, sau đó được vận chuyển đến Trái Đất bằng đá văng ra từ những vụ va chạm thiên thể.

Và ứng viên đáng chú ý nhất nằm ngay cạnh chúng ta: Hỏa tinh, hay Sao Hỏa.

Điều này không có nghĩa các nhà khoa học đã phát hiện hóa thạch của con người trên Sao Hỏa. Cũng không có bằng chứng cho thấy một nền văn minh Sao Hỏa cổ đại từng đưa tổ tiên chúng ta xuống Trái Đất.

Giả thuyết khoa học thực sự tinh tế hơn rất nhiều.

Nếu sự sống vi sinh từng xuất hiện trên Sao Hỏa từ hơn 4 tỷ năm trước, một vụ va chạm thiên thạch đủ lớn có thể đã bắn những tảng đá chứa vi sinh vật ra khỏi hành tinh. Một phần số đá đó có thể đi xuyên không gian và rơi xuống Trái Đất. Nếu những sinh vật bên trong sống sót, thích nghi và tiếp tục tiến hóa, toàn bộ cây sự sống trên Trái Đất ngày nay về lý thuyết có thể là hậu duệ rất xa của một sự kiện như vậy.

Nói cách khác, con người vẫn hoàn toàn tiến hóa trên Trái Đất. Nhưng “hạt giống” đầu tiên của sự sống cuối cùng dẫn đến chúng ta có thể, ít nhất về mặt giả thuyết, đến từ Sao Hỏa. Và một số nghiên cứu được công bố trong năm 2026 khiến câu hỏi đó trở nên đáng chú ý hơn trước. Sao Hỏa ngày nay là sa mạc, nhưng Sao Hỏa cổ đại từng rất khác

Khi quan sát Sao Hỏa hiện đại, rất khó tưởng tượng nơi này từng có thể hỗ trợ sự sống.

Nhiệt độ bề mặt thường rất thấp. Khí quyển cực kỳ mỏng, phần lớn là carbon dioxide. Nước lỏng gần như không thể tồn tại lâu trên bề mặt. Bức xạ từ không gian và Mặt Trời cũng mạnh hơn nhiều so với trên Trái Đất bởi Sao Hỏa không còn một từ trường toàn cầu đủ mạnh để bảo vệ hành tinh.

Nhưng đó là Sao Hỏa hiện tại, không phải Sao Hỏa của hơn 3 hoặc 4 tỷ năm trước.

Các tàu quỹ đạo và rover đã phát hiện vô số dấu tích địa chất của những con sông cổ, thung lũng do nước tạo ra, trầm tích, đồng bằng châu thổ và các khoáng vật chỉ hình thành khi có nước.

Tại Gale Crater, rover Curiosity của NASA đã tìm thấy bằng chứng cho thấy những hồ nước từng tồn tại trong thời gian dài. Theo NASA, hơn 300 mét chiều dày đá mà Curiosity nghiên cứu ở Mount Sharp từng hình thành dưới dạng bùn ở đáy một chuỗi hồ nông; sông và hồ tại Gale có thể đã tồn tại từ hàng trăm nghìn đến khoảng một triệu năm hoặc lâu hơn.

Các mẫu đá được Curiosity phân tích cũng chứa carbon, hydro, oxy, nitơ, lưu huỳnh và phospho — những nguyên tố đặc biệt quan trọng đối với sự sống mà chúng ta biết. NASA kết luận ngay từ giai đoạn đầu của nhiệm vụ rằng khu vực Yellowknife Bay từng có một môi trường có khả năng hỗ trợ vi sinh vật, với nước tương đối trung tính, không quá mặn và có các nguồn năng lượng hóa học.

Điều đó vẫn không chứng minh sự sống từng tồn tại trên Sao Hỏa.

Một căn phòng có đầy thức ăn, nước uống và oxy không chứng minh rằng từng có người sống trong căn phòng đó. Nhưng nó cho thấy căn phòng có những điều kiện cần thiết để con người có thể tồn tại.

Với Sao Hỏa cũng vậy.

NASA hiện có thể nói khá chắc chắn rằng ít nhất một số khu vực của Sao Hỏa cổ đại từng có thể ở được đối với các dạng sống vi sinh.

Thậm chí Sao Hỏa có thể trở nên “ở được” rất sớm Đây là chi tiết đặc biệt quan trọng đối với giả thuyết nguồn gốc sự sống từ Sao Hỏa. Nếu sự sống muốn xuất hiện trên Sao Hỏa rồi chuyển đến Trái Đất, hành tinh đỏ phải trở nên thích hợp cho sự sống đủ sớm.

Một nghiên cứu đăng trên Nature Geoscience năm 2019 phân tích các khoáng vật cực cổ trong thiên thạch Sao Hỏa và đưa ra kết luận rằng một phần lớp vỏ Sao Hỏa có thể đạt những điều kiện nhiệt độ và áp suất phù hợp cho khả năng sinh sống vào khoảng 4,2 tỷ năm trước. Các tác giả lưu ý rằng điều này mở ra một khoảng thời gian rất sớm mà quá trình phát sinh sự sống trên Sao Hỏa về lý thuyết có thể xảy ra.

Sao Hỏa trẻ tuổi khi ấy không nhất thiết là “Trái Đất thứ hai” phủ đầy đại dương và cây xanh như các hình minh họa khoa học viễn tưởng.

Nhưng nó có nước, hoạt động địa chất, khoáng vật, nguồn năng lượng và nhiều điều kiện hóa học mà các nhà sinh học thiên văn đặc biệt quan tâm.

Một nghiên cứu khác trên Nature Astronomy thậm chí đã mô hình hóa khả năng các vi sinh vật sử dụng hydro và carbon dioxide có thể sống trong lớp vỏ xốp, ẩm của Sao Hỏa thời Noachian. Đây vẫn là một mô hình giả định chứ không phải bằng chứng về sinh vật Sao Hỏa, nhưng kết quả cho thấy môi trường dưới bề mặt của hành tinh trẻ có thể phù hợp với một số dạng chuyển hóa vi sinh đơn giản.

Điều đáng chú ý là bề mặt Sao Hỏa ngày nay vẫn bảo tồn rất nhiều lớp đá cổ. Trái Đất thì khác. Kiến tạo mảng, xói mòn, núi lửa, đại dương và hàng tỷ năm hoạt động địa chất đã liên tục tái chế lớp vỏ hành tinh. Những trang đầu tiên trong “cuốn sách địa chất” của Trái Đất phần lớn đã bị xóa hoặc biến đổi.

Trong khi đó, Sao Hỏa nhỏ hơn và ít hoạt động địa chất hơn, vì vậy nhiều lớp đá có tuổi đời hơn 4 tỷ năm vẫn tồn tại gần bề mặt. Đó là lý do một số nhà khoa học xem Sao Hỏa không chỉ là nơi để tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất mà còn là một cửa sổ nhìn về thời kỳ sự sống bắt đầu hình thành trong Hệ Mặt Trời.

Năm 2026, Curiosity tìm thấy thêm những phân tử hữu cơ đáng chú ý “Hữu cơ” là một từ rất dễ gây hiểu nhầm khi nói về Sao Hỏa.

Một phân tử hữu cơ không nhất thiết được tạo ra bởi sinh vật. Nhiều quá trình hóa học hoàn toàn không có sự sống cũng có thể tạo thành các hợp chất chứa carbon.

Tuy nhiên, chúng vẫn đặc biệt quan trọng vì hóa học hữu cơ là nền tảng của sự sống trên Trái Đất.

Tháng 4/2026, NASA thông báo một mẫu đá mà Curiosity khoan tại khu vực có biệt danh “Mary Anning” chứa bộ sưu tập phân tử hữu cơ đa dạng nhất từng được rover này xác định trên Sao Hỏa.

Trong tổng số 21 hợp chất chứa carbon được xác định, 7 phân tử lần đầu tiên được phát hiện trên Sao Hỏa. Đáng chú ý trong số đó có một hợp chất thuộc nhóm dị vòng chứa nitơ. Những cấu trúc dạng này có thể là tiền thân hóa học của các phân tử phức tạp hơn liên quan đến RNA và DNA.

Phát hiện này không đồng nghĩa NASA đã tìm thấy DNA, RNA hay dấu tích của sinh vật. Các nhà khoa học nhấn mạnh những phân tử đó có thể hình thành bởi quá trình địa chất hoặc hóa học phi sinh học. Nhưng chúng cho thấy Sao Hỏa cổ đại sở hữu một môi trường hóa học phong phú hơn hình ảnh về một hành tinh khô cằn ngày nay rất nhiều.

Trước đó, Curiosity cũng đã xác định carbon hữu cơ trong đá bùn khoảng 3,5 tỷ năm tuổi tại Gale Crater. NASA cho biết lượng carbon hữu cơ đo được tương đương, thậm chí cao hơn một số loại đá ở những khu vực cực kỳ nghèo sự sống trên Trái Đất như một phần sa mạc Atacama.

Một lần nữa: hữu cơ không đồng nghĩa với sự sống. Nhưng khi đặt nước cổ đại, môi trường hồ, các nguyên tố sinh học và hóa học hữu cơ vào cùng một bức tranh, khả năng Sao Hỏa từng có môi trường phù hợp cho sự sống trở nên ngày càng khó bỏ qua.

Nhưng làm thế nào sự sống trên Sao Hỏa có thể đến Trái Đất? Đây là lúc xuất hiện khái niệm lithopanspermia. “Panspermia” nói chung là giả thuyết rằng sự sống hoặc vật liệu sinh học có thể được vận chuyển giữa những thiên thể khác nhau.

Lithopanspermia là phiên bản trong đó đá đóng vai trò phương tiện vận chuyển. Hãy hình dung Sao Hỏa hơn 4 tỷ năm trước. Giả sử một số dạng vi sinh vật đã xuất hiện trong hồ, khe đá hoặc môi trường dưới bề mặt. Một tiểu hành tinh lớn lao vào Sao Hỏa với tốc độ hàng kilomet mỗi giây.

Vụ va chạm tạo thành miệng hố khổng lồ và bắn một lượng lớn vật chất khỏi bề mặt. Một số mảnh đá đạt tốc độ vượt quá vận tốc thoát của Sao Hỏa và đi vào không gian liên hành tinh.

Nếu một mảnh đá chứa vi sinh vật ở đủ sâu để được bảo vệ khỏi một phần nhiệt, áp suất và bức xạ, nó có thể trở thành một “tàu vũ trụ tự nhiên”. Sau một thời gian quay quanh Mặt Trời, quỹ đạo của nó giao với Trái Đất. Tảng đá đi vào khí quyển, rơi xuống hành tinh trẻ và giải phóng vật chất bên trong. Nếu một số vi sinh vật vẫn còn sống và gặp môi trường thích hợp, quá trình sinh học có thể tiếp tục.

Kịch bản nghe như tiểu thuyết khoa học viễn tưởng. Nhưng một trong những mắt xích quan trọng nhất của nó đã được thiên nhiên chứng minh: đá thực sự đi từ Sao Hỏa đến Trái Đất. Chúng ta đang sở hữu những mảnh của Sao Hỏa ngay trên Trái Đất Các nhà khoa học đã xác định được nhiều thiên thạch có nguồn gốc từ Sao Hỏa. Điều đó được xác nhận dựa trên khoáng vật học, hóa học của đá và đặc biệt là thành phần của các khí bị giữ trong thiên thạch. NASA từng sử dụng Curiosity để đo chính xác tỷ lệ các đồng vị argon trong khí quyển Sao Hỏa. Kết quả củng cố bằng chứng rằng một nhóm thiên thạch được tìm thấy trên Trái Đất thực sự đến từ hành tinh đỏ.

Một số mẫu chứa khí có “dấu vân tay” hóa học tương ứng với khí quyển Sao Hỏa mà các tàu Viking đo được. Cơ chế được cho là những vụ va chạm mạnh trên Sao Hỏa bắn đá vào không gian. Sau hành trình có thể kéo dài rất lâu, một số mảnh cuối cùng gặp Trái Đất.

Do đó, câu hỏi không còn là: “Đá có thể đi từ Sao Hỏa sang Trái Đất hay không?” Chúng ta biết câu trả lời là có.

Câu hỏi khó hơn là: “Một sinh vật có thể sống sót trong quá trình đó hay không?” Một thí nghiệm năm 2026 kiểm tra cú sốc đầu tiên của chuyến hành trình Để thoát khỏi Sao Hỏa, một tảng đá phải trải qua một sự kiện cực kỳ dữ dội.

Vụ va chạm tạo ra áp suất khổng lồ, sóng xung kích, biến dạng và nhiệt. Nếu một sinh vật nằm trong đá, nó có thể bị tiêu diệt ngay trước khi bắt đầu chuyến đi.

Nhưng nghiên cứu đăng trên PNAS Nexus tháng 3/2026 cho thấy ít nhất một số vi sinh vật cực hạn có thể chịu được những điều kiện khắc nghiệt hơn nhiều so với trước đây chúng ta tưởng.

Nhóm nghiên cứu tại Johns Hopkins University sử dụng Deinococcus radiodurans, một loại vi khuẩn nổi tiếng với khả năng chống bức xạ, khô hạn và nhiều điều kiện cực đoan.

Các nhà khoa học đặt vi khuẩn vào hệ thống thí nghiệm tạo ra những xung áp suất rất ngắn tương tự điều kiện vật chất có thể gặp phải khi một vụ va chạm bắn đá khỏi Sao Hỏa.

Kết quả rất đáng chú ý.

Ở khoảng 1 GPa, tỷ lệ sống gần như không suy giảm đáng kể. Khoảng 1,9 GPa, tỷ lệ sống bắt đầu giảm. Nhưng ngay tại áp suất khoảng 2,4 GPa, khoảng 60% số vi khuẩn thử nghiệm vẫn sống sót. Nhóm nghiên cứu còn kiểm tra tới gần 3 GPa và phát hiện một phần vi khuẩn vẫn có khả năng tồn tại, dù tỷ lệ giảm mạnh.

Điều này không chứng minh vi khuẩn từng bay khỏi Sao Hỏa. Deinococcus radiodurans là sinh vật Trái Đất hiện đại, không phải “sinh vật Sao Hỏa”. Nhưng thí nghiệm chứng minh một nguyên tắc rất quan trọng: áp suất trong quá trình đá bị bắn khỏi hành tinh không nhất thiết là bản án tử hình đối với mọi vi sinh vật.

Một trong các rào cản lớn của lithopanspermia vì thế có vẻ ít bất khả thi hơn.

Sau khi thoát khỏi Sao Hỏa, một vấn đề khác xuất hiện: thời gian Ngay cả khi sống sót sau vụ va chạm, một sinh vật vẫn phải chịu đựng khoảng chân không, nhiệt độ cực thấp, mất nước và bức xạ trong không gian.

Nếu hành trình kéo dài hàng triệu năm, cơ hội sống sót giảm mạnh. Nhưng nếu đá từ Sao Hỏa có thể đến Trái Đất nhanh hơn thì sao?

Tháng 5/2026, Gregory M. Davis và các cộng sự công bố một nghiên cứu kết hợp thí nghiệm sinh học với mô phỏng động lực học để xem xét quá trình vật chất Sao Hỏa đến Trái Đất.

Các mô phỏng N-body của họ cho thấy một phần vật chất bị bắn khỏi Sao Hỏa có thể tới Trái Đất chỉ trong vài năm. Trong những cấu hình đặc biệt thuận lợi, hành trình về lý thuyết có thể diễn ra trong vòng khoảng một năm.

Đây là một kết quả đáng chú ý bởi thời gian vận chuyển càng ngắn thì liều bức xạ tích lũy mà vật chất sinh học phải chịu càng nhỏ.

Tuy nhiên, nghiên cứu này cần được đặt đúng vị trí của nó: bản được công bố vào tháng 5/2026 trên arXiv là preprint, nghĩa là không nên xem nó có mức độ xác nhận giống một bài báo đã hoàn tất quy trình bình duyệt khoa học.

Các tác giả cũng không tuyên bố đã chứng minh nguồn gốc Sao Hỏa của sự sống Trái Đất.

Điều họ chứng minh bằng mô hình là một chuyến vận chuyển vật liệu sinh học khả thi giữa hai hành tinh không nhất thiết phải kéo dài hàng triệu năm.

Vì sao một số nhà khoa học thậm chí nghĩ Sao Hỏa có thể là nơi sự sống bắt đầu? Đây là phần gây tranh luận nhất của toàn bộ giả thuyết. Để hình thành sự sống, chỉ có nước và carbon là chưa đủ. Các phân tử đơn giản phải trải qua một chuỗi phản ứng cực kỳ phức tạp trước khi xuất hiện những hệ thống có khả năng lưu giữ thông tin, sao chép và tiến hóa theo chọn lọc tự nhiên.

Một hướng nghiên cứu quan trọng cho rằng RNA hoặc một hệ thống tương tự RNA có thể đóng vai trò trung gian quan trọng trong giai đoạn đầu của sự sống.

Nhà hóa học Steven Benner và các cộng sự từng lập luận rằng một số đặc điểm địa hóa của Sao Hỏa sơ khai có thể giúp giải quyết những vấn đề khó của hóa học tiền sinh học.

Trong một công trình về khả năng nguồn gốc Sao Hỏa của sự sống Trái Đất, Benner và Hyo-Joong Kim đặc biệt thảo luận vai trò của các khoáng vật chứa boron và molybdenum, cũng như lợi ích của những môi trường kiểu sa mạc đối với một số phản ứng liên quan đến tiền thân RNA.

Có một nghịch lý thú vị ở đây. Sự sống cần nước.

Nhưng đối với một số bước của hóa học tiền sinh học, quá nhiều nước cũng có thể trở thành vấn đề, bởi các phân tử bị pha loãng hoặc một số phản ứng tổng hợp trở nên khó xảy ra.

Một hành tinh có cả nước lẫn những khu vực khô, trải qua các chu kỳ ướt–khô, có thể cung cấp những môi trường hóa học rất khác với một thế giới bị đại dương bao phủ.

Benner và những người ủng hộ hướng nghiên cứu này đặt câu hỏi liệu Sao Hỏa trẻ tuổi, với lượng nước tổng thể ít hơn Trái Đất, có từng cung cấp các điều kiện thuận lợi cho một số bước hình thành RNA hay không.

Nhưng cần nhấn mạnh: đây không phải sự đồng thuận rằng sự sống sinh ra trên Sao Hỏa. Nguồn gốc sự sống vẫn là một trong những câu hỏi khó nhất của khoa học hiện đại, ngay cả đối với chính Trái Đất. Một kịch bản nối Sao Hỏa với con người sẽ trông như thế nào?

Nếu ghép các mảnh của giả thuyết lại, chúng ta có thể xây dựng một kịch bản như sau. Khoảng hơn 4 tỷ năm trước, Sao Hỏa có nước lỏng, lớp vỏ trẻ và các môi trường hóa học có khả năng hỗ trợ những phản ứng tiền sinh học.

Ở đâu đó trong hồ nước, vùng thủy nhiệt hoặc lớp đá dưới bề mặt, hóa học trở nên ngày càng phức tạp. Cuối cùng xuất hiện một hệ thống có khả năng tự sao chép và tiến hóa. Sự sống vi sinh nguyên thủy bắt đầu trên Sao Hỏa.

Một tiểu hành tinh lớn va vào hành tinh. Những lớp đá gần bề mặt bị bắn vào không gian. Một số vi sinh vật nằm bên trong những mảnh đá sống sót sau cú sốc.

Một tảng đá có quỹ đạo phù hợp tiến gần Trái Đất chỉ vài năm hoặc vài nghìn năm sau đó. Nó rơi xuống Trái Đất. Vi sinh vật bên trong sống sót, tìm thấy nước, nguồn năng lượng và môi trường thuận lợi. Từ đó, chúng sinh sôi.

Qua hàng tỷ năm, tiến hóa tạo nên các dạng sống phức tạp hơn. Tế bào nhân thực xuất hiện. Sinh vật đa bào phát triển. Động vật tiến hóa. Động vật có xương sống bước lên đất liền. Động vật có vú xuất hiện. Các loài linh trưởng tiến hóa. Cuối cùng, rất lâu sau đó, Homo sapiens xuất hiện tại châu Phi.

Nếu chuỗi sự kiện này từng xảy ra, con người vẫn là một loài tiến hóa hoàn toàn trên Trái Đất, nhưng tổ tiên sinh học chung cực kỳ xa xôi của toàn bộ sự sống trên hành tinh có thể có một chương lịch sử trước đó ở Sao Hỏa.

Đó chính là ý nghĩa khoa học hợp lý nhất của câu hỏi: “Hỏa tinh có thể là quê hương đầu tiên của sự sống dẫn đến loài người?” Tuy nhiên, có một vấn đề lớn: chúng ta chưa từng xác nhận sự sống trên Sao Hỏa Cho dù toàn bộ cơ chế nghe có vẻ khả thi, giả thuyết vẫn thiếu mắt xích quan trọng nhất. Chúng ta chưa chứng minh được rằng Sao Hỏa từng có sự sống. Có nước không đồng nghĩa với có sự sống. Có carbon hữu cơ cũng không đồng nghĩa với có sự sống.

Có các nguyên tố cần thiết không đồng nghĩa với chúng tự động kết hợp thành tế bào. Và chứng minh đá có thể đi từ Sao Hỏa đến Trái Đất cũng không chứng minh rằng bất kỳ tảng đá nào từng mang sinh vật sống. Thậm chí nếu một ngày chúng ta tìm được sự sống cổ đại trên Sao Hỏa, vẫn còn một câu hỏi khác: nó có liên hệ với sự sống Trái Đất hay không? Hai hành tinh có thể đã phát sinh sự sống độc lập.

Hoặc điều ngược lại cũng có thể xảy ra: sự sống xuất hiện trên Trái Đất trước, sau đó đá từ Trái Đất bị một vụ va chạm bắn vào không gian và đưa vi sinh vật sang Sao Hỏa. Panspermia không mặc định chiều di chuyển phải là Sao Hỏa → Trái Đất.

Chính vì vậy, tìm thấy hóa thạch vi sinh trên Sao Hỏa sẽ là một khám phá lịch sử, nhưng chưa đủ để tuyên bố chúng ta “đến từ Sao Hỏa”.

Điều gì có thể biến giả thuyết này thành một khám phá thực sự?

Một trong những câu trả lời quan trọng nhất nằm trong các mẫu đá Sao Hỏa nguyên vẹn.

Rover Perseverance hiện đang nghiên cứu Jezero Crater, nơi từng tồn tại một hồ nước và hệ thống châu thổ cổ đại. Một trong những mục tiêu khoa học chính của nhiệm vụ là tìm kiếm các dấu hiệu của sự sống vi sinh cổ và thu thập mẫu đá có giá trị cao.

Nếu trong tương lai con người có thể nghiên cứu những mẫu cổ này với các phòng thí nghiệm hiện đại trên Trái Đất, các nhà khoa học sẽ có khả năng tìm kiếm những dấu hiệu tinh vi mà thiết bị rover khó nhận ra.

Kịch bản gây chấn động nhất sẽ là phát hiện một hệ thống sinh học Sao Hỏa có những điểm tương đồng nền tảng với sự sống Trái Đất.

Ví dụ, nếu sự sống Sao Hỏa sử dụng những cấu trúc phân tử, nguyên tắc di truyền hoặc đặc điểm sinh hóa giống chúng ta theo cách khó giải thích bằng sự tiến hóa độc lập, một nguồn gốc chung sẽ trở thành khả năng phải được xem xét nghiêm túc.

Ngược lại, nếu tìm được một dạng sống có hóa học hoàn toàn khác, đó có thể là bằng chứng cho thấy sự sống đã xuất hiện độc lập ít nhất hai lần trong cùng một Hệ Mặt Trời.

Kết quả thứ hai thậm chí còn có ý nghĩa lớn hơn.

Bởi nếu sự sống có thể tự xuất hiện độc lập trên hai hành tinh nằm cạnh nhau, khả năng vũ trụ chứa đầy sự sống sẽ tăng lên đáng kể.

Vậy chúng ta có phải là “người Sao Hỏa” hay không?

Với những bằng chứng khoa học hiện tại, câu trả lời vẫn là: Không thể kết luận như vậy. Không có bằng chứng con người từng sống trên Sao Hỏa. Không có bằng chứng tổ tiên của loài người theo nghĩa động vật hoặc linh trưởng từng tiến hóa trên Sao Hỏa. Và hiện cũng chưa có bằng chứng trực tiếp rằng vi sinh vật Sao Hỏa đã gieo mầm sự sống trên Trái Đất. Nhưng điều đáng chú ý là rất nhiều mắt xích từng bị coi là quá khó tin nay đã có cơ sở vật lý rõ ràng hơn. Sao Hỏa từng có nước và môi trường có khả năng sinh sống. Các hợp chất hữu cơ tồn tại trong đá Sao Hỏa. Đá từ Sao Hỏa thật sự đến được Trái Đất.

Một số vi sinh vật có khả năng chịu những áp suất rất lớn liên quan đến quá trình vật chất bị bắn khỏi hành tinh. Và các mô phỏng cho thấy một phần vật chất Sao Hỏa có thể đến Trái Đất trong khoảng thời gian tương đối ngắn. Không mắt xích nào trong số đó tự mình chứng minh panspermia. Nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng biến câu hỏi “sự sống Trái Đất có thể có một chương lịch sử trên Sao Hỏa hay không?” từ một ý tưởng thuần khoa học viễn tưởng thành một giả thuyết có thể được nghiên cứu bằng địa chất học, hóa học, sinh học và vật lý thiên văn.

Có lẽ câu hỏi lớn nhất không phải “con người đến từ đâu?” Chúng ta thường tìm kiếm người ngoài hành tinh bằng cách nhìn ra những ngôi sao xa hàng chục hoặc hàng trăm năm ánh sáng.

Nhưng có thể một trong những câu hỏi lớn nhất về sự sống ngoài Trái Đất lại đang nằm ở hành tinh kế bên. Sao Hỏa cách chúng ta trung bình khoảng 225 triệu kilomet. Đó là khoảng cách khổng lồ đối với con người, nhưng rất nhỏ trên quy mô thiên văn.

Trong thời kỳ đầu của Hệ Mặt Trời, khi các vụ va chạm xảy ra thường xuyên hơn nhiều, Trái Đất và Sao Hỏa có thể không phải hai thế giới hoàn toàn biệt lập. Chúng có thể đã liên tục trao đổi vật chất.

Những tảng đá bị bắn khỏi một hành tinh có thể trở thành thiên thạch trên hành tinh kia. Nếu sự sống đã xuất hiện đủ sớm trên một trong hai thế giới, về lý thuyết nó cũng có cơ hội trở thành “hành khách” trong mạng lưới vận chuyển tự nhiên đó. Vì vậy, có lẽ cách chúng ta đặt câu hỏi về quê hương của sự sống cũng cần thay đổi.

Có thể Trái Đất là nơi sự sống bắt đầu. Có thể Sao Hỏa từng có một sự sống hoàn toàn độc lập rồi tuyệt chủng.

Có thể sự sống xuất hiện trên Trái Đất rồi được đưa đến Sao Hỏa. Hoặc trong một kịch bản táo bạo hơn, những dạng sống đầu tiên hình thành trên Sao Hỏa, vượt qua không gian trong một tảng đá và gieo mầm cho một hành tinh xanh đang chờ đợi.

Hơn 4 tỷ năm sau, hậu duệ của chúng xây dựng kính thiên văn, gửi robot ngược trở lại hành tinh đỏ và bắt đầu đặt câu hỏi về chính nguồn gốc của mình.

Hiện tại đó vẫn chỉ là một khả năng. Nhưng khoa học không nhất thiết bắt đầu bằng một câu trả lời. Nó thường bắt đầu bằng một câu hỏi đủ tốt. Và nếu một ngày những mẫu đá cổ từ Sao Hỏa cung cấp bằng chứng cho thấy sự sống ở hai hành tinh có chung một nguồn gốc, lịch sử của loài người sẽ không chỉ cần thêm một chương.

Chúng ta sẽ phải viết lại phần mở đầu.

Bởi khi ấy, Trái Đất vẫn là quê hương của loài người — nhưng Hỏa tinh có thể đã là quê hương đầu tiên của sự sống cuối cùng dẫn đến chúng ta.